L.A.Buma

In het historische dorp Zoutkamp is onlangs de restauratie van de voormalige reddingboot L.A. Buma voltooid. In 2011, precies 100 jaar na de bouw, kwam de boot weer in Moddergat aan waar de restauratie begon. In 2012 verhuist de boot naar Zoutkamp, waar fase 2 van het project wordt afgebouwd.

Aan de restauratie van de reddingboot werken wordt voltooid door werklozen.  In groepen van 5 á 10 tegelijkertijd doen zij werkervaring op om zo hun positie op de arbeidsmarkt  te verbeteren. 

Naam van de boot: De L.A. Buma
Lieuwe Annes Buma (1796-1876) heeft nooit hoeven werken, zijn vader was rijk geworden door scheepvaart en hij erfde hele familiekapitaal omdat hij als laatste van drie ongetrouwde broers en 1 dito zuster te Makkum overleed. Lieuwe Annes Buma liet 12.000 gulden na aan de Noord- en Zuid-Hollandsche Redding-Maatschappij om een reddingstation te vestigen op Frieslands vaste wal (op Schiermonnikoog en Ameland waren wel al reddingstations).

De N.Z.H.R.M.
De Noord- en Zuid-Hollandsche Redding-Maatschappij (N.Z.H.R.M.), opgericht in 1824, koos voor Moddergat als plaats voor het reddingstation (hoewel ook bijvoorbeeld Hindeloopen aangaf in de race te zijn) omdat in dit gebied veel schipbreuken waren (verraderlijke gronden op en bij de Engelsmanplaat). Daarbij kwam dat de vissers hier het redden al gewend waren. Die vissers werden de logische bemanning van de boot.

Eerste boot
De eerste reddingboot van het geld van Lieuwe Annes Buma werd gebouwd in Amsterdam. De boot werd alleen aangedreven door te roeien, 5 roeiers aan elke kant, met een bootsman (kapitein) en een uitkijk ontstond er een bemanning van 12 man in totaal. De reddingboot deed dienst in Moddergat tot 1897; daarna werd hij elders ingezet. In 1905 werd de boot na zware schade afgevoerd.

Tweede boot
De tweede reddingboot was een oude reserveboot, van 1897-1901. Toen viel de reddingboot van de dijk af en raakte beschadigd. Naam onbekend, maar waarschijnlijk niet L.A. Buma genoemd.

Derde boot
De derde reddingboot van 1901-1911 werd wel weer L.A. Buma genoemd, maar was ook een ouder exemplaar dat elders onder een andere naam dienst deed. Het was roeireddingboot met zeil mogelijkheid.

Vierde boot
De vierde reddingboot werd opnieuw speciaal voor Moddergat gebouwd, nu te Katwijk aan Zee door de firma Taat in 1911. Dit is de boot die nu gerestaureerd wordt. Afmetingen ongeveer 9 meter lang en 2,5 meter breed. Het had een intrekbaar middenzwaard voor als er gezeild moest worden, maar kon ook geroeid worden. Daarnaast bevonden zich aan de binnenkant van de boot luchtkisten van koper (of eventueel van hout), waardoor de reddingboot in feite onzinkbaar was.

De L.A. Buma en de rampen van 1883 en 1893
Konden de vissers zelf niet gered worden in 1883? Nee, want ze waren toen aan het vissen. Sterker nog, van de bemanning van 12 man kwamen er 8 om, allen roeiers. Vier maanden kon de roeireddingboot daardoor niet uitvaren, totdat vervangers gevonden werden.

In december 1893 (ramp van Wierum) viel er ook niets te redden; 22 Wierumer vissers verdronken voordat er in Moddergat bericht kwam over deze ramp.

Reddingspogingen van de laatste L.A. Buma (III)

Deze boot (soms een vervanger zoals een vlet of een reserveboot van de N.Z.H.R.M. als de L.A. Buma III voor onderhoud weg was) kwam een keer of tien in actie. Meestal voor niets (men kwam te laat, de bemanning wilde niet van boord et cetera).

- Berucht is de poging in 1916: er was een schip in nood boven Oostmahorn. Omdat er geen water was voor de dijk van Moddergat werd de boot tijdens sneeuwstorm naar Oostmahorn gereden. Daar aangekomen bleek het schip in nood door een ander schip al geholpen te zijn. Een ploeg van 20 man uit Moddergat was 8 uur in de weer met transport en sneeuwruimen, zonder dat de boot in het water kwam. NB: In 1927 kwam het reddingstation van Oostmahorn met de motor reddingboot Insulinde in gebruik.

- In 1923 eerste succes (uitgerekend met een reserveboot): twee collega vissers van de WL19 (!) werden gered.

- In 1931 het belangrijkste wapenfeit: 5 Zeeuwse vissers gered tijdens stormweer. Als dit niet gebeurd was zou het station waarschijnlijk zijn opgeheven; nu bleef het nog 11 jaar bestaan tot 1942.

Schippers van de reddingboot
Dat zijn er twee geweest:

1. Klaas Aants Visser van het begin (1878) tot zijn overlijden in 1905 (27 jaar schipper).

2. Zijn schoonzoon Gooitzen Sapes van der Zee (1905-1942, dus 37 jaar schipper en de enige bootsman die de L.A. Buma III heeft gehad). Deze woonde in wat nu het huis naast Doet is. In dat huis zitten ook bedstee deuren van de Pauline. Omdat de schipper bereikbaar moest zijn was Gooitzen Sapes van der Zee de eerste met telefoon in Moddergat.

Louw Vanger
Hij is als jongen bij de laatste oefentocht van de L.A. Buma in 1942 mee geweest. Hij is daardoor de enige nog levende Moddergatter die over de reddingboot in functie kan vertellen.

Oberman
In 1942 werd de boot door de N.Z.H.R.M. verkocht aan de Dokkumer houthandelaar Piet Oberman. Die liet hem ombouwen tot zeiljachtje met kajuit, de verbouwtekeningen zijn bewaard gebleven. Piet Oberman was een verzetsstrijder: hij was onder andere leider van de overval op de gevangenis in Leeuwarden; hier is een film over gemaakt.

Oberman verkocht omstreeks 1950 de boot wegens zijn vertrek naar Canada. Daarna waren er twee andere bezitters voordat de boot in 2000 in slechte toestand werd aangekocht door de Willem Horsman Stichting te Schiermonnikoog. Deze heeft een ook andere reddingboot in bezit en gerestaureerd.

Het reddingstation van Moddergat (1878-1942).
Auteur: G.I.W. Dragt 2011
Rijk geïll., 132 pp. Prijs € 21,50

In deze uitgave staat het reddingstation van Moddergat centraal. Vandaar uit werden 64 jaar lang pogingen ondernomen om met een reddingboot, roeiend of zeilend, mensen te redden die met hun schip in moeilijkheden gekomen waren. Het werd in 1878 gebouwd, deed dienst tot 1942 en staat er nog steeds, zij het in slechte staat. Maar ook de voormalige reddingboot van Moddergat heeft de tand des tijds moedig doorstaan. In 2011 keerde hij in het dorp terug om gerestaureerd te worden. De wat excentrieke maar vooral ook rijke Makkumer kamergeleerde Lieuwe Annes Buma had 12.000 gulden nagelaten aan de Noord- en Zuid-Hollandsche Redding-Maatschappij, om daarmee een eerste station op Fryslâns vaste wal te vestigen. En deze maatschappij koos voor Moddergat, in de eerste plaats vanwege de vele schipbreuken die er plaats vonden op de Engelsmanplaat, gelegen tussen Schiermonnikoog en Ameland. Maar een andere motivatie voor deze keus was dat de geharde vissers van Paesens en Moddergat (en het nabijgelegen Wierum) al ervaring hadden met reddingen en het gebied op hun duimpje kenden. Diverse bewaard gebleven medailles en oorkonden getuigen daar nog van. Deze vissers vormden de logische bemanning van de L.A. Buma gedoopte reddingboot.